คู่มือจำแนกประเภทและสายพันธุ์ปลากัด

1. ก่อนจำแนก ต้องแยก “ประเภท” ออกจาก “สี”

ปลากัดสวยงามส่วนใหญ่ที่พบในตลาดเป็นปลากัดบ้านBetta splendens ซึ่งผ่านการคัดเลือกและเพาะพันธุ์จนเกิดรูปทรงครีบ สี และลวดลายจำนวนมาก IBC ระบุว่าปัจจุบันมีทั้ง Veiltail, Deltatail, Halfmoon, Crowntail, Doubletail, Traditional Plakat, Show Plakat, Shortfin Halfmoon รวมถึงรูปแบบพิเศษอื่น ๆ และยังมีการพัฒนารูปแบบใหม่อยู่เสมอ

🪭

Fin / Tail Form

รูปทรงครีบและหาง เช่น Halfmoon, Plakat, Crowntail

🎨

Color

สีพื้น เช่น Red, Blue, Black, Yellow, Metallic

🧩

Pattern

ลวดลาย เช่น Koi, Fancy, Butterfly, Marble, Grizzle

2. จำแนกจากรูปทรงครีบและหาง

รูปทรงครีบเป็นหนึ่งในวิธีจำแนกปลากัดที่ง่ายที่สุด โดยดูจากลักษณะของ caudal fin, dorsal fin, anal fin และ pectoral fins

🌙

Halfmoon

หางกางกว้างเป็นรูปครึ่งวงกลม โดยมาตรฐานการประกวดให้ความสำคัญกับการกางใกล้ 180° และความสมมาตร

⚡

Plakat

ครีบสั้น กระชับ ใกล้รูปแบบปลากัดดั้งเดิม

👑

Crowntail

ก้านครีบยื่นออกจาก webbing ทำให้ขอบครีบดูเป็นหนามหรือมงกุฎ

🪶

Veiltail

หางยาวพลิ้วและตกลงด้านล่างอย่างไม่สมมาตร

✂️

Doubletail

หางแยกเป็นสองพู และมักมีกระโดงหลังที่กว้างกว่าปกติ

🔺

Delta / Super Delta

หางกางเป็นรูปสามเหลี่ยม แต่ไม่เป็นครึ่งวงกลมแบบ Halfmoon

3. กลุ่มครีบยาว

3.1 Veiltail (VT)

Veiltail เป็นรูปแบบครีบยาวที่พบได้ทั่วไป หางจะยาวและตกลงด้านล่าง มีลักษณะไม่สมมาตรเมื่อเทียบกับ Halfmoon IBC ระบุว่า Veiltail เป็นรูปแบบหางที่เก่าแก่และยังพบได้ทั่วไป

3.2 Halfmoon (HM)

Halfmoon มีจุดเด่นที่หางกางกว้างประมาณ 180° เมื่อปลาแผ่ครีบ และต้องพิจารณาความสัมพันธ์ของครีบหลัง ครีบท้อง และหางร่วมกัน

3.3 Doubletail (DT)

Doubletail มีหางแบ่งเป็นสองพูอย่างชัดเจน และมักมีกระโดงหลังที่กว้าง รูปแบบนี้สามารถเกิดร่วมกับรูปทรงอื่นได้ เช่น Doubletail Halfmoon หรือ Doubletail Plakat

3.4 Crowntail (CT)

Crowntail มีลักษณะเด่นจากการลด webbing ระหว่างก้านครีบ ทำให้ก้านยื่นออกมาและเกิดขอบคล้ายมงกุฎ IBC มีคลาส Crowntail ทั้งแบบครีบยาวและครีบสั้นในรายการแสดงปลา

4. กลุ่มครีบสั้น

4.1 Traditional Plakat (PK)

Plakat เป็นปลากัดครีบสั้นที่มีรูปทรงใกล้กับปลากัดดั้งเดิม ครีบสั้นและลำตัวกระชับ ทำให้ดูแข็งแรงและว่ายน้ำคล่อง IBC แยก Traditional Plakat และ Show Plakat เป็นประเภทที่ใช้ในการประกวด

4.2 Show Plakat

Show Plakat ถูกคัดเลือกให้มีรูปทรงและความสมมาตรที่เหมาะกับการประกวดมากขึ้น จึงอาจดูแตกต่างจาก Plakat แบบดั้งเดิม

4.3 Halfmoon Plakat (HMPK)

HMPK หรือ Halfmoon Plakat เป็นการผสมแนวคิดของ Plakat กับ Halfmoon:ครีบสั้น แต่หางสามารถกางได้กว้างในรูปแบบ Halfmoon จึงเป็นหนึ่งในรูปแบบที่ได้รับความนิยมสูงในกลุ่มปลากัดสวยงาม

5. รูปทรงพิเศษและรูปแบบที่พบได้

🐘 Dumbo / Elephant Ear

มีครีบอกขนาดใหญ่กว่าปกติ คล้ายหูช้าง และสามารถเกิดร่วมกับรูปทรงหางหลายแบบได้

🌹 Rosetail / Feathertail

เป็นการแตกแขนงของก้านครีบจำนวนมากจนเกิดลักษณะคล้ายกลีบกุหลาบหรือขนนก

🌟 Giant

ปลากัดที่ถูกคัดเลือกให้มีขนาดใหญ่กว่าปลากัดทั่วไป และสามารถพบร่วมกับรูปทรงครีบหลายแบบ

🧬 Alien

ชื่อทางการค้าสำหรับปลาที่มีลักษณะเฉพาะจากสายผสม/การคัดเลือก ไม่ควรใช้เป็นชื่อชนิดของปลาป่า

6. จำแนกจากสี

สีเป็นอีกแกนหนึ่งของการจำแนก และสามารถเกิดร่วมกับรูปทรงหางได้แทบทุกแบบ ตัวอย่างเช่น Red Halfmoon, Blue Plakat หรือ Black Crowntail

🔴 Red

สีแดงตั้งแต่แดงสด แดงเข้ม ไปจนถึงเฉดแดงหลายระดับ

🔵 Blue

รวมเฉด Royal Blue, Steel Blue และสีน้ำเงินอื่น ๆ

⚫ Black

สีดำหรือโทนเข้ม รวมถึง Black Orchid ในบางระบบการเรียก

🟡 Yellow

เหลืองทอง เหลืองสด และเฉดที่เกี่ยวข้อง

🟢 Green / Turquoise

เขียวและ turquoise ในกลุ่มสี iridescent

✨ Metallic

สีที่มีประกาย metallic เช่น Copper, Gold และ Platinum

IBC แยกคลาสการประกวดตามกลุ่มสี เช่น solid, metallic, marble, grizzle, butterfly และ multicolor โดยรายละเอียดคลาสอาจเปลี่ยนตามปีของมาตรฐาน

7. จำแนกจากลวดลาย

7.1 Koi / Fancy

เป็นกลุ่มลวดลายหลายสีที่มีลักษณะคล้ายปลาคาร์พ Koi หรือสีแบบแฟนซี ในตลาดอาจเรียก Koi, Fancy หรือ Nemo ตามลักษณะและการจัดสี ชื่อเหล่านี้ควรเข้าใจว่าเป็นคำอธิบายด้านสี/ลวดลาย ไม่ใช่รูปทรงหาง

7.2 Marble

Marble มีลวดลายสีที่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ในช่วงชีวิตของปลา จึงอาจพบว่าปลาที่ซื้อมาใหม่มีสีหรือลายต่างจากภาพถ่ายในช่วงก่อนหน้า

7.3 Butterfly

ลักษณะเด่นคือสีบนลำตัวต่อเนื่องออกมาที่ครีบ แล้วเกิดการแบ่งแถบสีบริเวณขอบครีบ โดยความชัดและความสมมาตรของขอบสีเป็นสิ่งที่ผู้เพาะนิยมพิจารณา

7.4 Grizzle

เป็นลวดลายที่มีสีอ่อนและสีเข้มแทรกกันบนพื้นตัว ทำให้เกิดลักษณะคล้ายการแต้มสีหรือโรยสี

7.5 Dragon Scale

Dragon เป็นลักษณะด้านเกล็ดที่มีชั้นเกล็ดหนาและสีอ่อน/โลหะคลุมตัวบางส่วน จึงไม่ใช่ “รูปทรงหาง” และสามารถเกิดร่วมกับ Halfmoon, Plakat หรือ Crowntail ได้

8. จำแนกตามขนาด

Giant Betta

Giant Betta คือปลากัดที่ได้รับการคัดเลือกด้านขนาดให้ใหญ่กว่าปลากัดทั่วไป และไม่ได้หมายความว่าต้องมีหางแบบใดแบบหนึ่งโดยเฉพาะ สามารถพบ Giant Plakat, Giant Halfmoon และรูปแบบอื่น ๆ ได้ IBC มีการจัดคลาส Giant Plakat ในรายการแสดงปลาด้วย

9. ชื่อปลากัดหนึ่งตัวประกอบกันอย่างไร?

การอ่านชื่อปลากัดให้คิดเป็นชั้น ๆ ดังนี้

หมายความโดยรวมว่า เป็นปลากัดขนาดใหญ่ + หาง Halfmoon + ลวดลาย Koi + ครีบอกแบบ Dumbo การเรียงคำในตลาดอาจแตกต่างกัน แต่แนวคิดในการอ่านยังเหมือนเดิม

10. ตารางจำแนกแบบเร็ว

11. จุดที่มือใหม่มักสับสน

Halfmoon กับ HMPK ต่างกันอย่างไร?

จุดสำคัญคือความยาวของครีบ Halfmoon เป็นกลุ่ม longfin ส่วน HMPK เป็น shortfin ที่มีรูปทรงหางแบบ Halfmoon ดังนั้นทั้งสองอาจกางหางได้สวย แต่ภาพรวมของครีบและลำตัวต่างกัน

Koi กับ Fancy ต่างกันอย่างไร?

คำเรียกในตลาดอาจไม่เหมือนกันทุกฟาร์ม โดยทั่วไป Koi จะสื่อถึงลายหลายสีที่มีโทนและการจัดวางคล้ายปลาคาร์พ Koi ขณะที่ Fancy เป็นคำกว้างสำหรับปลาที่มีลวดลายหลายสี จึงควรดูภาพปลาและคำอธิบายจากผู้ขายประกอบ

12. Checklist สำหรับจำแนกปลากัด

13. สรุป

🪭

รูปทรง

Halfmoon, Plakat, Crowntail, Veiltail, Doubletail, Delta

🎨

สีและลาย

Red, Blue, Koi, Fancy, Marble, Butterfly, Grizzle, Dragon

📏

ลักษณะพิเศษ

Giant, Dumbo และรูปแบบผสมต่าง ๆ

“ดูหางก่อน → ดูสีและลาย → ดูขนาด → แล้วจึงประกอบเป็นชื่อปลา”